کاویان

با سلام مجدد به همه دوستان

از آنجا که مدتی است رسالتی رو در باب احوالات دستگاه های موسیقی ایرانی شروع کرده ام بر خود لازم می دانم که همچنان به کار خویش ادامه دهم و اکنون در ادامه ماجرا مطالبی رو در مورد دستگاه همایون و نیز آواز اصفهان که از ملحقات آواز همایون می باشد،  از کتاب نظری به موسیقی، روح اله خالقی عنوان می کنم. 

آواز همایون: همایون آوازی است با شکوه و  مجلل و آرام و در عین حال موثر و جذاب و دلربا و زیبا. گفتارش پر از عظمت و نصیحتش از روی کمال مهارت و منتهای تجربه و پختگی است. بیانش سحرانگیز و ماهرانه است. شنونده در مقابل این آواز بی اختیار سکوت می کند و جرات تکلم از او سلب می گردد.

همایون ناصحی است مشفق و مهربان که با کمال شرم و آزرم با مستمعین خود مکالمه و درد و دل می کند و با بیانی شیوا چنان نصیحت می کند و پند می دهد که هیچ سخنران را این مهارت و استادی نیست.

همایون مجموعه ای است از احساسات لطیف عالی روحانی. گاه شخص را متنبه می کند و گاه از سر کبر و غرور سخن می راند. گاه فریادی سخت از دل داغدار بر می کشد و با هر ناله ای اشک از دیده می فشاند. ولی به زودی طرز کلام را عوض می کند و پند صبوری می دهد و سرشک از رخ شنوندگان خود می شوید و قلوب افسرده و پریش را تسلیت و آرامش می بخشند

حزن و ملال و افسردگی همایون ظاهری پر شور و ولوله و مانند گریه و زاری کودکان بی تجربه نیست. همایون چون دشتی ناله نمی کند و اشک نمی ریزد و ضجه و ندبه پیشه خود نمی سازد. بلکه چون تجربه دیدگان و زحمت کشیدگان تاب تحمل و شکیبایی دارد و افسردگی و تاسف و حسرتش درونی و نهانی است. ناله او با دل مردم آزموده و تجربه دیده سروکار دارد.

در اثر شنیدن این آواز انسان غرق عالم تفکر می شود. اگر نوازنده ماهر باشد شنونده مستعد را به عالمی فوق عالم مادی سوق می دهد تا وی در اموری ورای آنچه مربوط به مادیات است تفکر و تدبر کند.

خلاصه می توان گفت که همایون معجونی است که از تمام عواطف و صفات روحانی عالی ساخته و پرداخته شده و به حقیقت اسمش با مسمی و راستی همایون است. ولی نوازنده ای باید که حق آن را بطوریکه شایسته است ادا کند.

آواز اصفهان: اصفهان از آواز های قدیم است که نام آن در کتاب های قدیم موسیقی ایران ذکر شده و آن را بیات اصفهان نیز می گویند.

اصفهان آوازی است گاه شوخ و خوشحال و گاه غمگین و محزون ولی رویهمرفته جذاب و دلرباست. از شنیدن اصفهان انسان زیاد ملول و متاثر نمی شود در صورتی که شاد و خوشحال نیز نمی گردد. پس حالتش بین غم و شادی است. خلاصه آنکه آوازی است زیبا ولی از صفات مخصوصی که در شور و همایون ذکر کردیم عاری است.