تاملی بر موسیقی و حرکات موزون
تاملی بر موسیقی و حرکات موزون
نوشتهء فرزانه قبادی
(قسمت هایی از متنی که به چاپ رسیده)
...
چرا انسان به ظاهر قدرتمند امروزی همانند انسان های نخستین برای شنیدن موسیقی و نغمه های موزون طبیعی و افرینش اهنگ ها و نواهای معنی دار پا فشاری می کند و از این رفتار خود لذت می برد و انجام ان را به دیگران سفارش می کند؟
بدون شک انسان در سایه رفتار های هنری خود که قالب زیبا شناسانه ای دارند توانسته است برخی کمبود های زیست محیطی خود را مرتفع سازد.
بشر به محض ان که با طبیعت پیرامون خود اشنا شد و تا حدودی توانست به اسرار برخی پدیده ها پی ببرد نیاز دیگری در وجود خود احساس کرد که بر خلاف رفتارهای اگاهانه او را ارام نمی گذاشت و دغدغه کشف انها او را وادار می کرد رفتار های خاصی انجام دهد که شاید برای دیگران معنی عقلانی نداشته باشد. ولی چون اسرار بعضی پدیده ها برای وی اشکار نشد به هنر به ویژه موسیقی و کلام روی اورد و از ان بزای تقویت روحیه خود جهت مقابله با مجهولات پیرامونش سود جست...
زبان زیر بنای هر نوع موسیقی را تشکیل می دهد. در برخی کتب مذهبی و عرفانی مشرق زمین امده است که دمیدن روح به وسیله جبرییل در کالبد ادم نخستین گام موسیقی و مقدمه ای برای موسیقی سازهای بادی و نایی بوده است...
در بین مردم برخی از اقوام و ملل اسیایی افریدگار یا همان روح افرین گاهی یک سرود .کلام .فریاد یا یک خنده و آه است که از خود او صادر می شود این اندیشه انتزاعی گاهی تا بدانجا پیش می رفته که صدا یا صوت با افینش و افریننده یکی پنداشته شده.
در ایین هندوییسم نیز "شیوا" خدایی است که جهان را با حرکت های موزون و نواختن سیتار و طبل و نی اداره می کند. پیروان هندوییسم موسیقی را نخستین هنری می دانند که از طرف خدایان بر انسان فرستاده شده است. تنها در اسطوره شناسی نیز آمده است که خدایان با فریاد یا نواختن موسیقی در جهان عمل می کنند.
انسان با ایجاد ارتباط صوتی به وسیله اعضا و کالبد جسمانی خود و با استفاده از اشاره ها و حرکت های موزون هیجانی می کوشد با دیگران ارتباط برقرار کند و برخی از نیاز های روحی ذوقی و ادراکی خود را مرتفع سازد. لذا از نظر اغلب انسان شناسان و پژوهشگران علوم انسانی رقص های انفرادی و حرکت های موزون و نمایشی وسیله ای برای بیان خواست ها و انتقال پیام های درون است...
نقاشی هایی که در دهانهء غارهای محل سکونت انسان های نخستین باقی مانده است بیانگر چگونگی تولید صداها کلام و دیگر نمادهایی است از شاخص ترین آفرینش های هنری ان هاست...
از اثار موسیقایی قبایل بدوی گرفته تا موسیقی ایرانیان .یونان قدیم .روم باستان و غیره و از موسیقی جامعه کشاورزان گرفته تا جامعه صنعتی همگی دو ویژگی مهم دارند: اهنگ و زیر و بمی صداهای مشترک.
همراهی موسیقی با حرکت های موزون در بین اغلب جامعه های نخستین دیده می شود .
دانستن این که تقدم و تاخر حرکت های موزون نمایشی با موسیقی چگونه است؟ شاید چنان مهم به نظر نرسد ولی در ان این که چرا حرکت های نمایشی و موزون با موسیقی همراه است اهمیت ویژه ای دارد به ویژه ان که پس از گذشت قرن های متمادی هنوز ذر اغلب مناطق ایران انواع حرکت های نمایشی با چوب و شمشیر یا سایر ابزار گوناگون اجرا می شود.
می دانیم اهنگ یکی از رکن های موسیقی بوده و بسیار طبیعی است که هر گاه اهنگی که مربوط به سلسله حرکت های ماهیچه ای و اندام های انسانی است با اهنگی که در الگوی صوتی و کلامی هماهنگ باشد باعث تجلی حرکات موزون همراه و همگام با کلمات معین و صدا های مشخص می گردد.به همین دلیل لست که گاهی وقت ها موسیقی حرکت هایی را به دنبال دارد و به هنگام اجرای نوازنده بروز می کند و به یقین وجه مشترک حرکت های موزون و موسیقی مرتبط با ان اهنگ یکسانی است که در ان نهفته است...
برای مثال بومیان آندامان در مراسمی حرکت و موسیقی را با هم به کار می برند. اینان با انجام حرکت های شگفت انگیزی بیشتر اعضای بدن خود را به حرکت می دهند و با اهنگ صداهایی از دست زدن و همچنین صداهایی که بر اثر نواختن بر تخته و چوب بلند می شود خود را همراه می کنند.
بومیان استرالیا نیز مراسمی برگزار می کنند که حکایت از تجلی هماهنگ موسیقی و حرکت های موزون دارد. انها در اغاز به ارامی حرکت می کنند گاهی به کناری می جهند گاهی به عقب یا جلو می روند سپس بدن خود را دراز و خم می کنند و... که در تمام این موارد موسیقی با حرکات بدن انها کاملا هماهنگ است.
"ودا"های سیلانی در هنگام اجرای حرکات موزون چون ابزاری برای نواختن موسیقی ندارند با کوبیدن کف دست بر بدن خویش آهنگ مورد نظر خویش را تولید می کنند.
ماهنامهء روانشناسی و هنر / سال اول / شماره 2و3 مهر و ابان 1386