صوت هاي موسيقي در سطوح مختلف زیر و بمی قرار می گیرند، نت ها هر چه بالاتر روی حامل جای گیرند، "زیر" تر و هر چه پایین تر باشند، "بم" تر هستند. از این جمعبندی می توان دانست که میان هر دو نت فاصله ای موجود است.روشن است که این دو نت از نظر زیر و بمی، هر چه از یکدیگر دورتر بباشند، فاصله میانشان نیز بیشتر است.

بنابر این، فاصله در موسیقی عبارت است از مسافت میان هر دو نت موسیقی، و به گفته دیگر، اختلاف دو نت از نظر زیر و بمی، یا اختلاف سطح آن دو روی حامل.

اندازه گیری فاصله

برای اندازه گیری میان دو نت لازم است که همه نت های تشکیل دهنده میان آن دو نت شمرده شود و عدد حاصل به صورت ترتیبی بیان گردد.
مثلا فاصله میان دو نت "دو" و "ر" در یک اکتاو، دوم است، زیرا این فاصله از دو نت تشکیل شده(دو ، ر) و فاصله میان "دو" و "سل" ، پنجم است(دو ، ر ، می ، فا ، سل). فاصله نت "دو" تا نت "ر" در اکتاو بعدی، نهم است(دو ، ر ، می ، فا ، سل ، لا ، سی ، دو ، ر).
طبق قراردادی در تئوری موسیقی، در یک فاصله، نت بم پیش از نت زیر بیان می شود. بنابراین برای پیدا کردن فاصله میان دو نت، باید شمارش را از نت بم آغاز کنیم و نت های میانی را یکی یکی بشماریم تا به نت زیر فاصله برسیم و نت اخیر را نیز به شمارش بیفزاییم و نتیجه را به صورت عدد ترتیبی ذکر کنیم.

فاصله ساده - فاصله ترکیبی

هرگاه فاصله دو نت از مرز یک اکتاو تجاوز نکند، این فاصله را ساده گویند و اگر دو نت فاصله بیرون از مرز اکتاو باشند، آن را فاصله ترکیبی می نامند.به عبارت روشن تر، فاصله های یکم، دوم، سوم، چهارم، پنجم، ششم، هفتم و هشتم فاصله های ساده هستند. از فاصله نهم به بالا را، فاصله های ترکیبی می نامند.

تبدیل فاصله ترکیبی به ساده

برای این کار از عدد ترتیبی فاصله ترکیبی آنقدر عدد ۷ کسر می کنیم تا عددی میان ۱ و ۸ به دست آید. مثلا :

فاصله ترکیبی یازدهم مبدل به فاصله ساده چهارم می شود :                ۴ = ۷ - ۱۱

فاصله ترکیبی نوزدهم مبدل به فاصله ساده پنجم می شود :         ۵ = ۷ - ۱۲ و ۱۲ = ۷ - ۱۹

منبع : کتاب تئوری بنیادی موسیقی / پرویز منصوری